فومو (FOMO) چیست؟ | ترس از دست دادن فرصت در ترید، سرمایه گذاری و ارز دیجیتال

فومو (FOMO) یا ترس از دست دادن فرصت یکی از رایج ترین دلایل معاملات ناموفق در بازارهای مالی می باشد. در بازارهای مالی (به ویژه بازار ارزهای دیجیتال) رشد ناگهانی قیمت ها، انتشار داستان های موفقیت و موج های رسانه ای و شبکه های اجتماعی می توانند باعث شوند که سرمایه گذاران تحت فشار روانی قرار بگیرند.

وقتی کاربران در شبکه هایی مانند اینستاگرام، تیک تاک، ردیت یا X (توییتر سابق) و… درباره سودهای بزرگ صحبت می نمایند، بسیاری از افراد احساس می کنند اگر سریع وارد عمل نشوند یک فرصت مالی استثنایی را از دست خواهند داد.

این احساس می تواند حتی معامله گران منطقی را به تصمیم گیرندگان هیجانی تبدیل نماید و باعث شود ناگهان قوانین استراتژی معاملاتی خود را کنار بگذارند، تصمیم های پرریسک و زیان بارِ بدون منطق بگیرند و در بدترین نقاط قیمتی وارد معامله می شوند.

برخلاف طمع که معمولاً به یک سیگنال یا فرصت واقعی واکنش نشان می دهد، فومو (FOMO) بیشتر ناشی از نداشتن پوزیشن در یک حرکت قیمتی است. در ادامه مقاله بجای استفاده از عبارت طولانی «ترس از دست دادن فرصت»، از FOMO تحت عنوان فومو استفاده می گردد.

ترس از دست دادن فرصت (FOMO) چیست؟

فومو (FOMO) مخفف عبارت Fear Of Missing Out  می باشد که به معنی ترس از دست دادن فرصت است و در حوزه سرمایه گذاری، فومو به وضعیتی گفته می شود که فرد تنها به این دلیل وارد یک معامله یا سرمایه گذاری می شود که تصور می نماید دیگران در حال کسب سود هستند و او ممکن است از این فرصت عقب بماند!

این ترس فقط به از دست دادن سود محدود نمی گردد و حتی می تواند شامل احساس عقب ماندن از جمع، نیاز به مشارکت یا تمایل به دریافت تایید اجتماعی نیز باشد.

مفهوم فومو اولین بار در پژوهش های دهه 1990 و مقاله دانشگاهی در سال 2000 توسط دکتر دن هرمن (Dr. Dan Herman)  مطرح گردید و چند سال بعد (سال 2004)، اصطلاح فومو (FOMO) توسط پاتریک مک گینیس (Patrick McGinnis) در مقاله ای در مجله آمریکایی The Harbus رایج و مشهور شد {1}.

شایان توجه است که امروزه این مفهوم علاوه بر روان شناسی اجتماعی، در حوزه هایی همچون بازاریابی، شبکه های اجتماعی، سرمایه گذاری و اقتصادِ رفتاری کاربرد بسیاری دارد.

سرمایه گذاری براساس فومو (FOMO) چیست؟

سرمایه گذاری مبتنی بر فومو (FOMO Investing) به خرید یا ورود عجولانه به یک سرمایه گذاری گفته می شود که عمدتاً تحت تاثیر ترندهای آنلاین، هیجان جمعی یا ترس از عقب ماندن از دیگران صورت میگیرد.

این مدل از تصمیم گیری معمولاً به این دلایل پدیدار میشود که افراد سودهای دیگران در شبکه های اجتماعی را مشاهده می کنند، ترس از دست دادن یک فرصت طلایی را دارند، فشار روانی ناشی از موفقیت ظاهری دیگران را حس می نمایند که همه این هیجان ها ناشی از ترندهای بازار است.

در چنین شرایطی افراد تحلیل بنیادی، مدیریت ریسک و بررسی منطقی سرمایه گذاری را اغلب در اولویت دوم قرار می دهند و به تصمیم گیری شتاب زده و بدون بررسی کافی روی می آورند؛ چرا که فقط این عبارت در ذهن افراد تکرار می شود:

همه در حال پول درآوردن هستند، جز من!

چرا سرمایه گذاری بر پایه فومو خطرناک است؟

دنبال کردن جمعیت در سرمایه گذاری (اصطلاحاً رفتار گله ای) معمولاً با اصول سرمایه گذاری حرفه ای همخوانی ندارد.

بهتر است بدانید که حتی سرمایه گذاران منطقی نیز گاهی به دلیل زمان بندی اشتباه بازار عملکردی ضعیف تر از شاخص های اصلی بازار دارند (سود کمی میبرند). حالا زمانی که تصمیم ها صرفاً بر اساس هیجان جمعی گرفته شوند، احتمال خطا بیشتر می گردد.

ویژگی های سرمایه گذاری براساس فومو (FOMO)

نکته مهم دقیقاً اینجاست که وقتی یک سرمایه گذاری به موضوع داغ اینترنت تبدیل می گردد، ممکن است بخش زیادی از رشد قیمتی اش پیش تر اتفاق افتاده باشد و اگر کورکورانه و بدون تحلیل وارد معامله بشوید، احتمال ضررتان بسیار زیاد خواهد بود.

در بسیاری از موارد سرمایه گذاران اولیه در حال برداشت سود هستند که تازه واردها با قیمت های بالا وارد معامله می شوند!

یکی از معروف ترین نمونه های سرمایه گذاری مبتنی بر فومو (FOMO) اتفاقات سهام GameStop (GME) بود که در ابتدای سال 2021 موج عظیمی از هیجان در شبکه های اجتماعی درخصوص این سهم شکل گرفت.

قیمت سهام GameStop در حدود دو هفته بیش از 1500% رشد کرد و به نزدیک 483 دلار رسید که رشدی چشمگیر بود و توجه بسیاری از سرمایه گذاران خرد را به خود جلب نمود ولی این روند پایدار نماند و دامپ شد (ریزش سنگین کرد) {2}.

که بسیاری از افرادی که در مراحل پایانی رشد این سهم وارد بازار شدند، با افت شدید قیمت مواجه گردیدند و بخش بزرگی از سرمایه خود را از دست دادند.

نقش فومو (FOMO) در بازارهای مالی و ارز دیجیتال

بازارهایی مانند کریپتوکارنسی، سهام یا دارایی های پرنوسان محیطی مناسب برای شکل گیری فومو (FOMO) هستند که در این بین بازار ارزهای دیجیتال به دلیل مارکت کپ (حجم بازار) کمتر نسبت به سایر بازارها دارای بیشترین نوسانات می باشد.

به طور کلی پدیده فومو در بازار ارز دیجیتال بسیار رایج تر است چرا که این بازار دارای نوسانات قیمتی بالا می باشد، اخبار و شایعات آن سریع منتشر می گردند، شبکه های اجتماعی نقش پررنگی در شکل دهی احساسات بازار دارند و داستان های سودهای چندبرابری به سرعت فراگیر می شوند.

وقتی یک دارایی در مدت کوتاهی رشد شدید قیمتی را تجربه می نماید، بسیاری از سرمایه گذاران احساس می کنند که باید فوراً وارد بازار شوند!!! حتی اگر قیمت فعلی بیش از حد بالا یا تحلیل بنیادی نیز ضعیف باشد! واضحاً در چنین موقعیت هایی، تصمیم گیری احساسی جای تحلیل منطقی را می گیرد.

فومو (FOMO) چگونه روی مغز معامله گر اثر می گذارد؟

از دیدگاه روان شناسی رفتاری فومو فقط یک احساس ساده نیست و در اصل واکنشی عصبی و شناختی قدرتمندی محسوب میشود.

1. مغز فرصت ازدست رفته را مثل زیان واقعی پردازش می کند: مطالعات اقتصاد رفتاری نشان داده اند که مغز انسان گاهی سود ازدست رفته را مشابه ضرر مالی واقعی پردازش می نماید.
   به همین علت ذهن شما ممکن است این دو مورد «می توانستم 2000 دلار سود کنم» و «2000 دلار ضرر کردم» را به صورت تقریباً یکسان تجربه کند. همین موضوع باعث می گردد فومو حس فوریت شدیدی ایجاد نماید.
2. دوپامین و توهم فرصت: وقتی می بینید یک سهم 17% رشد کرده، سیستم پاداش مغز فعال می گردد و در این حالت سود احتمالی بیش از حد واقعی به نظر می رسد، ریسک ها کم رنگ می شوند، تمرکز شما محدود میشود و در نهایت تصمیم گیری منطقی کاهش پیدا می نماید.
   به همین دلیل بسیاری از معاملات فومو در لحظه کاملاً منطقی به نظر می رسند ولی چند ساعت بعد اشتباه بودنشان واضح خواهد بود!
3. مقایسه اجتماعی فومو را تشدید می کند: شبکه های اجتماعی در ذهن افراد تصویری تحریف شده از بازار می سازند.
   چرا که افراد فقط سودهای بزرگ، معاملات موفق و اسکرین شات های مثبت را می بینید و معمولاً چیزی درباره مواردی همچون ضررهای پنهان، معاملات شکست خورده، خروج های اشتباه و مدیریت ریسک ضعیف نمی بینید! که این مقایسه های نادرست باعث می گردد تصور کنید همه در حال سود گرفتن هستند جز شما.

نشانه های فومو در سرمایه گذاری

فومو (FOMO) معمولاً با اعتراف مستقیم فرد به دست نمی آید و خودش را با رفتارهای مشخصی نشان می دهد.

فومو (FOMO) در ترید چگونه ظاهر می شود؟

ترس از جا ماندن در معاملات معمولاً الگوهای رفتاری مشخصی دارد و از جمله آن ها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:

1. تریگر شبکه های اجتماعی: ساعت 10 صبح توییتر یا اینستاگرام را باز می کنید و چند تریدر اسکرین شات سودهای بزرگ خود را منتشر کرده اند یا سهم یا ارز مورد نظرتان رشد شدیدی داشته است.
   مشکل اینجا خواهد بود که آن نماد در واچ لیست شما نبوده، هیچ تحلیل مشخصی در خصوص آن ندارید و برنامه معاملاتی نیز برای آن تعریف نکرده اید ولی فشار روانی ناشی از جا نماندن از دیگران باعث می گردد که در سقف قیمت وارد شوید. بهتر است بدانید این یکی از کلاسیک ترین الگوهای فومو می باشد.
2. تریگر اسکنر بازار: اسکنر معاملاتی هشدار حجم غیرعادی می دهد و شما نمودار را باز می کنید، یک کندل قدرتمند می بینید و بدون بررسی کامل شرایط وارد معامله می شوید.
   که در این سناریو معمولاً روند بیش از پامپ شده، نسبت ریسک به ریوارد اصلاً مناسب نیست و ورود صرفاً بر پایه هیجان لحظه ای انجام می شود.
3. تریگر «من از قبل می دانستم»: دیروز تحلیل درستی داشتید ولی سفارش نگذاشتید و امروز قیمت حرکت کرده و تحلیل شما درست از آب درآمده است.
   به جای صبر برای پولبک یا ایجاد شدن مجدد ستاپ معتبر، صرفاً به این دلیل وارد معامله می شوید که تحمل دیدن موفقیت تحلیل خود بدون حضور خود در بازار را ندارید. شایان توجه است که این نوع فومو برای معامله گران باتجربه بسیار رایج تر است.

چگونه از فومو در سرمایه گذاری جلوگیری کنیم؟

مدیریت فومو (FOMO) به معنی از دست دادن فرصت ها نیست و در اصل به معنی کنترل تصمیم گیری احساسی می باشد.

1. تحقیق مستقل انجام دهید و معیارهای ورود از پیش تعیین شده داشته باشید

قبل از ورود به هر سرمایه گذاری و معامله زمان کافی برای تحقیق و تحلیل اختصاص دهید و حتما پیش از ورود سوالات زیر را از خود بپرسید:

• در چه شرایطی وارد می شوید؟
• حد ضرر شما کجاست؟
• هدف قیمتی چیست؟
• چه میزان سرمایه درگیر خواهد شد؟

تحلیل یک دارایی باید شامل بررسی موارد همچون وضعیت مالی یا بنیادی پروژه، ریسک های سرمایه گذاری، شرایط بازار و منابع اطلاعاتی متعدد و معتبر باشد؛ صرفاً خواندن نظرات کاربران شبکه های اجتماعی، تماشای ویدیوهای یوتیوب یا دنبال کردن اینفلوئنسرها جایگزین تحلیل واقعی نیست!

شایان توجه است که داشتن قوانین مشخص پیش از ورود (چک لیست معاملاتی)، فشار تصمیم گیری لحظه ای را کاهش می دهد.

2. بین تحلیل و اجرا فاصله زمانی ایجاد کنید

قانون دوره سرد شدن یکی از روش های موثر برای جلوگیری از فومو می باشد؛ دوره سرد شدن (Cooling Off Period) به معنای ایجاد فاصله زمانی میان پیدا کردن فرصت و اجرای معامله است. هر معامله ای که در پلن شما نبوده، پیش از ورود حداقل 5 دقیقه صبر کند.

اگر یک فرصت سرمایه گذاری امروز جذاب به نظر می رسد، احتمالاً چند هفته بعد هم ارزش بررسی خواهد داشت و این فاصله می تواند باعث گردد که تصمیم های هیجانی را کاهش دهید.

3. واچ لیست روزانه داشته باشید

قبل از شروع بازار 3 تا 8 نماد انتخاب کنید (واچ لیست زیاد باعث میشود تمرکز کافی برای تحلیل هر دارایی را نداشته باشید). ستاپ های معتبر خود را بر اساس استراتژی معاملاتیتان مشخص کنید و نقاط ورود، حد ضرر و اهداف را دقیقاً تعیین نمایید.

4. مدیریت ریسک و مدیریت سرمایه را جدی بگیرید

شروع با حجم های کوچک تر باعث می گردد که وابستگی احساسی را کاهش می دهید، فشار روانی معامله را کمتر باشد و متعاقب آن احتمال تصمیم های هیجانی نیز پایین می آید.

همچنین ریسک به ریوارد های غیرمنطقی (زیر 1 به 2) و حد ضررهای بزرگ به وضوح میتوانند از انجام خیلی از معاملات فومو جلوگیری نمایند.

5. روی فرآیند تمرکز کنید، نه نتیجه

موفقیت پایدار در سرمایه گذاری و یا معامله گری به شکار تمام فرصت ها وابسته نیست و گاهی بهترین تصمیم، انجام ندادن معامله است.

6. معاملات خود را در ژورنال ثبت کنید

ژورنال معاملاتی یکی از عواملی ست که از طریق آن میتوانید به راحتی دلایل ضرر خود که ناشی از چه مواردی است را بررسی کنید. در ژورنال معاملاتیتان دقیقاً تریدهای خود را دسته بندی کنید (حتی به حجم هیجانات و احساسات خود اشاره کنید) و به صورت دوره ای عملکرد معاملاتی هر دسته از تریدهایتان را باهم مقایسه کنید.

با مطالعه صحیح ژورنال معاملاتی اکثر معامله گران متوجه می شوند که بخش زیادی از افت حسابشان ناشی از معاملات فومو (FOMO) بوده است.

تفاوت فومو با فرصت واقعی در ترید

فعالیت در بازارهای مالی با ریسک همراه است. این مطلب صرفاً با هدف اطلاع رسانی تهیه شده و توصیه سرمایه گذاری محسوب نمی شود. شرایط بازار ممکن است تغییر کند و عملکرد گذشته تضمینی برای نتایج آینده نیست. معاملات ابزارهای اهرمی مانند CFD با ریسک بالا همراه است و ممکن است منجر به زیان بیش از سرمایه اولیه شود.