حساب اسلامی فارکس چیست؟ | تفاوت حساب بدون سواپ (Swap Free) با حساب معمولی

در فارکس قابلیتی تحت عنوان لوریج وجود دارد که در آن بروکرها با ارائه آن باعث می شود حساب کاربر قدرت چند برابری داشته باشد. مثلاً اگر حسابی با لوریج 1:100 باشد عملاً قدرتی 100 برابر پیدا میکند؛ به زبان ساده اگر حساب 100 دلاری دارای لوریج 1:100 باشد قدرتی برابر با 10,000 دلار خواهد داشت که با آن تریدر میتواند به معامله بپردازد.

این اعتباری که بروکر در اختیار تریدر قرار می دهد دارای کارمزدی است که پس از انتقال پوزیشن معاملاتی به روز بعد اعمال می گردد که به آن سواپ می گویند و سواپ در کنار اسپرد و کمیسیون جزء درآمدهای بروکرها می باشد. این سودی که بروکرها تحت عنوان سواپ دریافت می کنند توسط برخی مراجع تقلید تحت عنوان نزول و ربا تلقی شده (که در دین اسلام حرام است) و به همین دلیل است که بروکرها حساب اسلامی فارکس یا حساب بدون سواپ را ایجاد نموده اند.

دارایی های افراد مسلمان در سراسر دنیا بیش از 85% از کل دارایی های دنیا را تشکیل داده است، بنابراین بروکرها با تقلید از بانک های مطرح جهانی برای حفظ رضایت مشتریان مسلمان خود این حساب ها را ایجاد نموده اند. حساب اسلامی فارکس (Islamic Forex Account) یا حساب بدون سواپ (Swap Free) به حساب هایی گفته می شود که در آن بروکر نه تنها سواپ شبانه نداشته باشد (گاهی 5، 10 روز و حتی تا 2 هفته اگر معامله باز بماند هیچ سواپی به حساب تعلق نمی گیرد)، بلکه ساختار کلی آن نیز با اصول عدم ربا، عدم غرر و مشارکت عادلانه در سود و زیان سازگار باشد.

CPIFR در 9 مه 2018 توسط هیئت مدیره صندوق بین المللی پول مورد بحث و تایید قرار گرفت {1}:

گنجاندن اصول اساسی برای مقررات مالی اسلامی (بخش بانکی) (CPIFR) صادر شده توسط هیئت خدمات مالی اسلامی (IFSB)،1 به عنوان بخشی از استانداردهای مورد استفاده در ارزیابی رژیم‌های نظارتی و تنظیمی بانکی حوزه‌های قضایی عضو مربوطه تحت برنامه ارزیابی بخش مالی (FSAP) و گزارش‌های رعایت استانداردها و ضوابط (ROSCs) ارائه می‌دهد. CPIFR تا حد زیادی منعکس کننده ترتیب اصول اساسی بازل در مورد نظارت مؤثر بانکی (BCP) است، به همراه پنج اصل اضافی که مختص عملیات بانکی اسلامی هستند.

و در بخش دیگر این مقاله آمده:

دارایی‌های مالی اسلامی جهانی به حدود 2 تریلیون دلار آمریکا رسیده است که بخش بانکی حدود 85 درصد از کل دارایی‌ها را تشکیل می‌دهد. بانکداری اسلامی در بیش از 60 کشور وجود دارد و این صنعت در 13 حوزه قضایی از اهمیت سیستماتیک برخوردار شده است، طبق تعریف IFSB از «سیستماتیک» که 15 درصد یا بیشتر از دارایی‌های بانکی داخلی را تشکیل می‌دهد.

حساب اسلامی فارکس چیست؟

طبق قوانین شریعت اسلام کسب یا پرداخت بهره (Interest) در فعالیت های مالی، بانکی و سرمایه گذاری برای مسلمانان مجاز نیست. به همین خاطر بسیاری از بروکرهای فارکس برای جذب تریدرهای مسلمان حساب های اسلامی یا بدون سواپ (Swap Free) ارائه می دهند که با اصول فقه اسلامی هم خوانی داشته باشد.

حساب اسلامی فارکس به گونه ای طراحی شده که در آن هزینه بهره شبانه حذف شده و ساختار معاملاتی آن تا حد ممکن با الزامات شرعی تطبیق پیدا کرده است. با این تفاسیر صرفاً نام حساب اسلامی کافی نیست و باید از نظر اینکه این حساب واقعاً شرعاً حلال است یا خیر بررسی شود.

چه عواملی یک حساب فارکس اسلامی را حلال می کند؟

برای آن که یک حساب فارکس با شریعت اسلام سازگار باشد بروکر موظف است چند اصل بنیادین را در ساختار حساب رعایت نماید که مهمترین مفاهیم شرعی در معاملات اسلامی عبارت اند از:

اصل ربا (Riba)

ربا به هرگونه افزایش، مازاد یا سود تضمین شده بر اصل سرمایه گفته می شود که در شریعت اسلام حرام است و از دیدگاه فقه اسلامی ربا نوعی بهره کشی و انباشت ناعادلانه ثروت محسوب می گردد. در فارکس نیز سواپ شبانه مصداق ربا تلقی می شود چون نوعی بهره است که بابت باز نگه داشتن معامله دریافت یا پرداخت می گردد.

اصل غرر (Gharar)

غرر به معنای ابهام، عدم قطعیت و معامله بر چیزی است که وجود خارجی یا مالکیت قطعی ندارد که این اصل معاملات پر ریسک و شبه قمارگونه را ممنوع می نماید و در چارچوب غرر:

• قمار ممنوع می باشد
• فروش چیزی که مالک آن نیستید (مانند فروش استقراضی واقعی در سهام) حرام تلقی می گردد

قرارداد مضاربه (Mudharabah)

مضاربه نوعی مشارکت است که در آن یک طرف سرمایه تامین می نماید و طرف دیگر سرمایه را مدیریت می کند. در این نوع قرارداد سود طبق توافق تقسیم می گردد و سرمایه گذار می تواند محدودیت هایی برای مدیر سرمایه تعیین نماید و این ساختار در صورتی که شفاف و محدود باشد، با شریعت سازگار است.

قرارداد مشارکه (Musharakah)

در مشارکه هر دو طرف در سود و ضرر به نسبت سهم خود مشارکت دارند و این نوع قرارداد چون شامل ربا نمی شود و ریسک به صورت عادلانه تقسیم می گردد، از نظر شرعی مجاز می باشد.

در مقاله ای در Shariyah Review Bureau که یک موسسه مشاوره ای برجسته و دارای مجوز در زمینه انطباق با شریعت اسلام است آمده که {2}:

از دیدگاه شریعت، وجوه مارجین به عنوان شرط‌بندی برای بررسی بازار و باز کردن موقعیت در نظر گرفته می‌شود. بنابراین، غیرمجاز و غیرمطابق با شریعت است.

حساب بدون سواپ در فارکس چیست؟

سواپ هزینه ای است که بابت باز ماندن یک معامله بیش از 24 ساعت (حتی در پایان روزکاری اعمال میشود) دریافت یا پرداخت می گردد و ماهیت آن بهره می باشد و از آنجا که بهره در اسلام حرام است، بروکرها در حساب های اسلامی سواپ شبانه را حذف می کنند و به جای آن کارمزد ثابت یا کمیسیون جایگزین اعمال می نمایند. این ساختار باعث می شود تریدرهای مسلمان بتوانند معاملات میان مدت و بلند مدت انجام دهند بدون آنکه مشمول بهره گردند.

دوره بدون سواپ (No Swap Period) بروکرها

برخی بروکرها حساب اسلامی را فقط برای مدت محدود بدون سواپ ارائه می دهند (مثلاً 3 یا 5 روز یا حتی گاهی تا 2 هفته) که پس از این بازه زمانی هزینه هایی اعمال می گردد که ممکن است ماهیت بهره پیدا نماید. بروکرهای معتبر اسلامی معمولاً بدون محدودیت زمانی حساب Swap Free ارائه می دهند و شفافیت کامل در هزینه ها دارند. شما کاربران محترم برای آشنایی با بهترین بروکرهایی که حساب اسلامی ارائه می دهند میتوانید از صفحه «بهترین بروکر با حساب اسلامی» بازدید به عمل آورید.

اهمیت بررسی شرایط و قوانین حساب اسلامی

مطالعه دقیق بخش شرایط و قوانین (Terms & Conditions) در حساب های اسلامی هر بروکر اهمیت ویژه ای دارد چرا که ممکن است بروکر سواپ دریافت نکند ولی در عوض کمیسیون یا هزینه ثابتی اعمال کند که در مجموع پر هزینه تر باشد. بنابراین تریدر باید پیش از افتتاح حساب نوع کارمزدها، نمادهای مشمول حساب اسلامی و محدودیت های زمانی آن حساب را به دقت بررسی نماید.

ممنوعیت های شرعی در معاملات اسلامی فارکس

بر اساس شریعت اسلام برخی فعالیت ها و ساختارهای مالی در معاملات فارکس مجاز نیستند که عبارت اند از:

تفاوت حساب اسلامی فارکس با حساب های معمولی

مهم ترین و اساسی ترین تفاوت بین حساب اسلامی و حساب معمولی فارکس حذف کامل سواپ شبانه (بهره) در حساب های اسلامی می باشد که این ویژگی به تریدرهای مسلمان اجازه می دهد معاملات لوریج دار خود را بیش از 24 ساعت باز نگه دارند (بدون آنکه مرتکب دریافت یا پرداخت ربا شوند). با این حال تفاوت حساب های اسلامی و معمولی فقط به سواپ محدود نمی گردد و بسته به بروکر اختلافات دیگری نیز در آنها وجود دارد:

• برخی بروکرها حذف سواپ را با کارمزد ثابت یا افزایش اسپرد جبران می نمایند که ممکن است حساب اسلامی را پر هزینه تر از حساب معمولی کند
• در بعضی موارد حساب های اسلامی با محدودیت های معاملاتی یا پلتفرمی همراه می شوند
• همه نمادهای معاملاتی الزاماً در حساب اسلامی در دسترس نیستند
• سطح لوریج ارائه شده در حساب های اسلامی ممکن است کمتر از حساب های عادی باشد
• شرایط حساب اسلامی کاملاً بروکر محور می باشد و استاندارد واحدی ندارد

چگونه یک حساب اسلامی فارکس مناسب انتخاب کنیم؟

اگرچه نیازهای تریدرها متفاوت می باشد ولی یک بروکر اسلامی معتبر باید حداقل ویژگی های زیر را داشته باشد:

• رگولاتوری معتبر با سابقه فعالیت بالا (بیش از 7 سال)
• هزینه های معاملاتی منصفانه و شفاف در حساب اسلامی
• تنوع نمادهای معاملاتی متناسب با استراتژی تریدر
• پلتفرم معاملاتی پیشرفته با پشتیبانی از معاملات الگوریتمی، کپی تریدینگ و موبایل
• پشتیبانی 24 ساعته در 5 روز هفته

صرف نظر از استراتژی معاملاتی رعایت نکاتی مانند مطالعه دقیق قوانین حساب اسلامی و تعداد روزهای مجاز بدون سواپ، استفاده از استراتژی های میان مدت و بلند مدت در صورت نبود محدودیت زمانی، تمرکز بر معاملات روزانه در صورت وجود محدودیت Swap Free، بستن معاملات قبل از شب در استراتژی های اهرمیِ پر ریسک، رعایت دقیق مدیریت ریسک، حجم معامله و تاثیر لوریج و در نهایت تنظیم حد ضرر و حد سود، کاهش حجم یا هج معاملات برای پوزیشن های شبانه برای تمام تریدرهای مسلمان ضروری می باشد.

هزینه های حساب اسلامی فارکس

هزینه های اصلی در حساب اسلامی مشابه حساب های عادی می باشد و شامل اسپرد و کمیسیون (در حساب های کمیسیونی) می گردد و تفاوت اصلی در عدم وجود سواپ شبانه است. به همین خاطر بروکرها در حساب های اسلامی معمولاً یکی از این روش ها را اعمال می نمایند:

• افزایش اسپرد
• افزایش کمیسیون
• اعمال کارمزد ثابت شبانه به جای بهره
• کارمزد عدم فعالیت
• کارمزد واریز و برداشت
• هزینه تبدیل ارز (Currency Conversion)

فارکس از منظر شریعت اسلام (از نظر مراجع)

در فرهنگ دینی ما بررسی حلال یا حرام بودن هر فعالیت اقتصادی (به ویژه بازارهای نوین مانند فارکس) یک وظیفه شرعی می باشد و این بررسی ها نه تنها از طریق استفتائات مراجع تقلید، بلکه با استناد به اصول فقهی مانند غرر (ریسک نامعقول)، ربا، غش و ضرر به مال دیگران صورت می پذیرد. مراجع عظام (از جمله آیت الله سیستانی، مکارم شیرازی، نوری همدانی و دیگران) در استفتائات خود به سه محور اصلی توجه کرده اند:

نظر صریح آیت الله العظمی سیستانی

سوال: معامله در بازار فارکس چه حکمی دارد؟

جواب معظم له ( به صورت خلاصه):

1. اگر واسطه (بروکر) معتبر و دارای هویت قانونی و قابل پیگیری باشد و معامله واقعی (نه صوری) باشد = فی نفسه اشکالی ندارد.

2. اما اگر واسطه ناشناس باشد یا شرط حرامی (مثل ربا، سوآپ، اجبار به سرمایه گذاری در بانک ربوی) در قرارداد باشد = حرام و باطل است.

عملاً تریدرهای مسلمان برای انتخاب بروکر خود جهت انجام ترید و همچنین نوع حساب های آن باید به نکات زیر توجه نمایند:

برای اطلاع از بهترین بروکرهایی که به کاربران ایرانی خدمات مناسب ارائه می نمایند، پیشنهاد می شود از «بهترین بروکرهای فارکس برای ایرانیان» بازدید به عمل آورید تا بتوانند به صورت تخصصی هر کدام از بروکرهای مطرحی که به ایرانی ها خدمات می دهند را بررسی نمایید.

چه دارایی هایی را می توان با حساب اسلامی معامله کرد؟

در حساب اسلامی می توان روی دارایی هایی معامله کرد که ذاتاً با شریعت اسلام مغایرت نداشته باشند (مشروط بر رعایت اصول عدم ربا و غرر). مثلاً معامله سهام شرکت های تولید کننده مشروبات الکلی یا محصولات حرام مجاز نمی باشد.

آیا معاملات کالا، فیوچرز و دی تریدینگ حلال هستند؟

معاملات کالا در صورتی حلال هستند که مالکیت واقعی وجود داشته باشد، ربا و غرر در معامله نباشد و همچنین کالا ذاتاً حلال باشد ولی اغلب فقها معاملات فیوچرز را به دلیل نبود مالکیت واقعی حرام می دانند، هر چند اختلاف نظرهایی نیز در این خصوص وجود دارد. دی تریدینگ از دیدگاه برخی علما به دلیل شباهت به سفته بازی و عدم مالکیت واقعی، محل اشکال می دانند ولی در صورت وجود مهارت، تحلیل و سابقه سوددهی دیدگاه ها متفاوت می باشد.

مزایا و معایب حساب اسلامی فارکس