تاثیر رویدادهای ژئوپلیتیکی بر بازار فارکس | آموزش اصول مدیریت ریسک در بحران ها

بازار فارکس به شدت نسبت به تحولات و رویدادهای ژئوپلیتیکی حساس می باشد. به گونه ای که کوچک ترین نشانه از جنگ و تنش های تجاری (از خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا تا درگیری های نظامی)، تحریم ها یا بحران های سیاسی می تواند ظرف چند ثانیه جفت ارزها را با نوسانات شدید مواجه نماید. در برخی موارد ارزش ارزهای اصلی طی چند ماه بین 2% تا 18% تغییر نموده است؛ رقمی که در شرایط عادی اقتصادی معمولاً در بازه های زمانی طولانی تری رخ می دهند.

بنابراین رویدادهای ژئوپلیتیکی یکی از قدرتمندترین محرک های نوسان در بازار فارکس (Forex) هستند. از آنجایی که ارزها مستقیماً بازتاب دهنده اعتماد سرمایه گذاران و جریان سرمایه بین المللی هستند، برای تریدرهای حرفه ای درک این موضوع یک مزیت رقابتی نمی باشد، بلکه بخشی از مدیریت ریسک سیستماتیک است. بعنوان مثال پس از همه پرسی خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا (Brexit)، پوند با یکی از شدیدترین سقوط های تاریخی خود مواجه گردید که این نمونه ای کلاسیک از شوک سیاسی که مستقیماً به بازار ارز منتقل شد {1}.

در خصوص تحولات یا رویدادهای ژئوپلیتیکی باید بیان کنم که:

• تنش ها یا رویدادهای ژئوپلیتیکی باعث تغییر سریع فضای ریسک پذیری / ریسک گریزی (Risk-On / Risk-Off) می گردند.
• ارزهای امن مانند دلار آمریکا، ین ژاپن و فرانک سوئیس در شرایط بحران تقویت می شوند.
• ارزهای بازارهای نوظهور معمولاً با خروج سرمایه تضعیف می گردند.
• مداخله بانک های مرکزی می تواند اثر بحران را تشدید یا تعدیل نماید.
• حتی شایعات و گمانه زنی های خبری می توانند پیش از وقوع رویداد، بازار را جا به جا کنند.
• در دوره های تنش سیاسی مدیریت سرمایه اهمیت حیاتی پیدا می نماید.

رویدادهای ژئوپلیتیکی در فارکس چیست؟

رویداد ژئوپلیتیکی به تحولات سیاسی یا بین المللی گفته می شود که می توانند ساختار اقتصادی کشورها را دچار تغییر نماید که مهم ترین نمونه ها عبارت اند از:

• جنگ ها و درگیری های نظامی
• انتخابات سرنوشت ساز
• تحریم های اقتصادی
• جنگ های تجاری و تعرفه ها
• بحران های بدهی (بی ثباتی سیاسی) یا سقوط دولت ها
• تنش های دیپلماتیک یا همکاری های منطقه ای
• اختلال در زنجیره تامین جهانی
• پاندمی ها (مانند بحران ناشی از کووید 19)

عملاً ژئوپلیتیک بررسی می کند که چگونه عوامل جغرافیایی (منابع طبیعی، موقعیت استراتژیک، جمعیت و قلمرو) بر قدرت سیاسی و روابط بین الملل تاثیر می گذارند. این رویدادها باعث تغییر ناگهانی در انتظارات بازار می شوند و جریان سرمایه را به سرعت جا به جا می کنند؛ به گونه ای که در بازار ارز، تمرکز بر این است که این تحولات چگونه از طریق کانال گفته شده بر ارزش پول ملی اثر می گذارند و نتیجه این جا به جایی، افزایش نوسانات در بازار ارز خواهد بود.

مهم ترین رویدادهای ژئوپلیتیکی موثر بر بازار فارکس

1. تغییر احساس ریسک، جنگ ها و درگیری های نظامی

با افزایش نا اطمینانی سیاسی و بی ثباتی سرمایه گذاران نهادی وارد فاز ریسک گریزی می گردند که در این شرایط سرمایه خود را از اقتصادها و دارایی های پر ریسک خارج کرده و به اقتصادهای توسعه یافته منتقل می کنند که این جریان هم زمان می تواند چندین جفت ارز را تحت تاثیر قرار دهد و هم ارزهای بازارهای نوظهور بیشترین آسیب پذیری را در این مرحله دارند. همچنین شایان توجه است که در شرایط گفته شده، تقاضا برای ارزهای ذخیره جهانی افزایش می یابد و جفت ارزهای وابسته به رشد اقتصادی سقوط می کنند که این واکنش ها معمولاً در همان دقایق ابتدایی انتشار خبر رخ می دهند.

به عنوان نمونه پس از آغاز جنگ بین روسیه و اوکراین در سال 2022 ارزهای مرتبط دچار سقوط شدید شدند (جفت ارز EUR/USD حدود 4% – 20% در دو هفته افت کرد و USD/RUB نوساناتی نزدیک به 50% را تجربه کرد) و سرمایه گذاران برای حفظ ارزش دارایی های خود به ارزهای امن مانند دلار آمریکا، ین ژاپن و فرانک سوئیس پناه بردند که در چنین شرایطی، نقدینگی کاهش یافته و اسپردها افزایش پیدا می نماید که این موضوع برای معامله گران خرد بسیار پر ریسک است.

2. انتخابات مهم و غیرمنتظره و تغییر رژیم سیاسی

انتخابات معمولاً تا حدی باعث تغییر در قیمت گذاری می شود؛ علی الخصوص اگر نتیجه غافلگیر کننده باشد، می تواند نوسان شدیدتری ایجاد نماید. نمونه ای که پیشتر بدان اشاره گردید خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا (برگزیت) بود که باعث سقوط بیش از 8% پوند در یک روز و در مجموع نزدیک به 20% در ماه های بعد گردید. معامله گران حرفه ای در چنین مواقعی بجای جهت گیری قطعی از استراتژی های مبتنی بر نوسان (Volatility Trading) استفاده می نمایند.

همچنین انتخابات ریاست جمهوری آمریکا در سال های 2016 و 2020 به طور قابل توجهی انتظارات مربوط به سیاست های مالی و تجاری را تغییر داد.

3. اختلال در جریان تجارت جهانی، جنگ های تجاری و تعرفه ها

تحریم ها، تعرفه ها و جنگ های تجاری میان اقتصادهای بزرگ می تواند مستقیماً تراز تجاری کشورها و همچنین روابط ارزی را در بلند مدت تغییر دهند. کاهش صادرات یا افزایش هزینه واردات می تواند ارزش ارز را تضعیف کند، تورم وارداتی ایجاد نماید و همچنین انتظارات نرخ بهره را تغییر دهد. همچنین تغییر در تعرفه ها نیز میتواند صادرات را کاهش دهد، رشد اقتصادی را محدود کند و سیاست های پولی را تحت فشار قرار دهند که نتیجه آن، تغییر روندهای بلند مدت در جفت ارزها خواهد بود.

همانطور که بیان شد تنش های تجاری می توانند الگوی تجارت جهانی را بازتعریف نمایند و بر تقاضای ارزها اثر مستقیم بگذارند که از معمول ترین اثراتی که تنش های تجاری از خود به جای میگذارند میتوان به تضعیف ارز کشور هدف تحریم، افزایش حساسیت ارزهای وابسته به صادرات، افزایش نوسان در دوره مذاکرات و شکل گیری تعادل های جدید ارزی اشاره نمود که نمونه اخیر آن در جنگ تجاری آمریکا و چین (2018 – 2020) است که جفت ارز USD/CNY به دفعات پس از اعلام تعرفه ها دچار جهش های سریع شد که این تنش ها به ارزهایی مانند دلار کانادا و دلار استرالیا نیز سرایت نمود.

4. بحران های جهانی مانند پاندمی ها و واکنش بانک های مرکزی

بانک های مرکزی ممکن است برای مهار بی ثباتی نرخ بهره را تغییر دهند، تزریق نقدینگی انجام دهند یا مستقیماً در بازار ارز مداخله کنند که در مطالعات منتشر شده توسط National Library of Medicine نشان داده است که مداخلات بانک های مرکزی می تواند شدت اثر شوک های پر ریسک را کاهش دهد {2}.

مثالی که در آن بانک های مرکزی مداخله داشته اند، بحران مالی جهانی Global Financial Crisis بود که نشان داد که شدت نوسانات در دوره های شوک ناگهانی می تواند حتی در بازه زمانی کوتاه تر رخ دهد، که اقدامات هماهنگ بانک های مرکزی، باعث جلوگیری از فروپاشی سیستم مالی در سطح جهانی گردید. با این حال شایان توجه است که در دوران همه گیری کرونا برخی ارزهای اصلی بین 2 تا 18 درصد طی سه ماه نوسان داشتند و دلار آمریکا ظرف کمتر از یک ماه حدود 10% رشد کرد.

نمونه دیگر هم اینکه پس از سقوط روبل در پی جنگ سال 2022، بانک مرکزی روسیه نرخ بهره را از 9.5% به 20% افزایش داد تا از فروپاشی بیشتر جلوگیری نماید (اقدامی که هزینه اقتصادی سنگینی به همراه داشت).

نمونه های تاریخی واکنش فارکس به شوک های ژئوپلیتیکی

5. نوسانات قیمت کالاها

بسیاری از رویدادهای ژئوپلیتیکی عرضه انرژی یا محصولات کشاورزی را مختل می نمایند که افزایش قیمت نفت یا گاز می تواند ارز کشورهای صادرکننده انرژی را تقویت کند، تورم جهانی را افزایش دهد و همچنین سیاست های پولی را تغییر دهد. مثلاً دلار کانادا و دلار استرالیا به دلیل وابستگی به کالاها به این تحولات حساس هستند.

مقایسه اثر رویدادهای ژئوپلیتیکی مختلف بر بازار ارز

ارزهای امن در بحران و رویدادهای ژئوپلیتیکی

الگوی تکرارشونده در شوک ها و دوره های بی ثباتی فرار (پرواز) به کیفیت (Flight to Quality) می باشد که ارزهای زیر میتواند نوسانات کنترل شده تری داشته باشند:

چرا ارزها سریع تر از سایر دارایی ها به تحولات ژئوپلیتیکی واکنش نشان می دهند؟

بازار ارزها عمیق ترین و نقدشونده ترین بازار مالی جهان می باشد، به همین دلیل سرمایه گذاران نهادی برای مدیریت ریسک ابتدا موقعیت های ارزی خود را تعدیل می کنند؛ چرا که ارزها مستقیماً به چشم انداز رشد اقتصادی، نرخ بهره و ریسک سیاسی وابسته اند. انتقال سرمایه بین کشورها در لحظه از طریق بازار ارز انجام می شود که به همین دلیل، معمولاً پیش از سقوط بازار سهام یا اوراق قرضه، ابتدا در بازار ارز نشانه های تنش دیده می شود.

چرا مدیریت ریسک در شرایط رویدادهای ژئوپلیتیکی حیاتی است؟

در دوره های تنش ژئوپلیتیکی اسپردها افزایش می یابد، اسلیپیج بیشتر می شود، نقدشوندگی کاهش می یابد و حرکات چند صد پیپی در ساعات کوتاه رخ می دهد. بنابراین استفاده از اهرم (لوریج) بالا در چنین شرایطی می تواند منجر به کال مارجین سریع گردد که در این حالت تریدرهای حرفه ای معمولاً حجم معاملات را کاهش می دهند، حد ضرر پویا استفاده می نمایند و از معامله در لحظه انتشار اخبار بسیار حساس اجتناب می کنند.

مدیریت ریسک در رویدادهای ژئوپلیتیکی در فارکس

معامله گرانی که صرفاً به تحلیل تکنیکال اتکا می کنند، در برابر شوک های سیاسی آسیب پذیرترند. بنابراین برای جلوگیری از وارد شدن هرگونه آسیب پیشنهاد می گردد در ابتدا تحلیل تکنیکال را در کنار تحلیل فاندامنتال بررسی نمایند و سپس مدیریت ریسک زیر را در شرایط های پر نوسان انجام دهند:

1. کاهش اهرم و حجم معاملات: در دوره تنش سیاسی ریسک هر معامله را به 0.5 تا 1% سرمایه محدود نمایید و همچنین لوریج را نیز نهایتاً به 1:25 کاهش دهید
2. استفاده از هجینگ: مثلاً در صورت داشتن موقعیت خرید EUR/USD، می توان بخشی از ریسک دلار را با موقعیت مخالف در USD/CHF پوشش داد
3. تنظیم پویا حد ضرر: در شرایط پر نوسان، استفاده از ATR برای تعیین فاصله منطقی حد ضرر توصیه می گردد
4. تنوع بخشی ارزی: از تمرکز بیش ازحد روی یک ارز خودداری نمایید؛ ترکیب جفت ارزهای کم همبستگی ریسک سیستماتیک را کاهش می دهد
5. برنامه ریزی سناریویی: برای هر رویداد مهم، سه سناریو (بهترین حالت، سناریوی محتمل و بدترین حالت) تعریف کنید و برای هرکدام استراتژی خروج یا ورود مشخص داشته باشید

اشتباهات رایج که باید از آن ها دوری کنید

• اور تریدینگ: ورود به هر خبر بدون ستاپ معتبر
• نداشتن مدیریت ریسک: حجم بالا + اهرم زیاد در زمان بحران
• تعقیب کورکورانه نوسان: فومو و ورود دیرهنگام
• چسبیدن به بازار: گاهی بهترین تصمیم، معامله نکردن است!!

شایان بیان است که اطلاعات ارائه شده صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع رسانی دارد و به هیچ وجه توصیه سرمایه گذاری یا پیشنهاد خرید و فروش محسوب نمی شود. معاملات در بازارهای مالی با نوسانات شدید همراه است و امکان از دست رفتن بخشی یا تمام سرمایه وجود دارد؛ بنابراین پیش از هر تصمیم مالی، بررسی شخصی و مشاوره با متخصص توصیه می شود.