تفاوت اسپات و فیوچرز در ارزهای دیجیتال | مقایسه کامل، مزایا، ریسک و کاربردها

بازار اسپات بازاریست که خرید و فروش دارایی ها بر اساس قیمت لحظه ای بازار انجام می شود و بازار فیوچرز بازاریست که در آن تریدرها به جای خرید و فروش فوری خود دارایی ها، وارد قرارداد آتی (فیوچرز) می شوند و عملاً روی کاغذ (یا به صورت آنلاین) معاملات خود را انجام میدهند و برخلاف اسپات دارای اهرم های معاملاتی می باشد.

طبق مشاهدات و تجربه شخصی خودم اکثر تریدرهای دیلی یا سوئینگ یا حتی اسکالپرهای ایرانی برای انجام معاملات در بازار ارزهای دیجیتال به صورت فیوچرز معاملات خود را انجام می دهند و بیشتر هولدرها و سرمایه گذاران به صورت اسپات معاملات خود را ثبت میکنند چرا که در حالت اسپات عملاً شما آن دارایی یا رمزارز را خریداری میکنید و تنها در صورتی سود میکنید که بازار صعودی باشد ولی در فیوچرز چون خود دارایی به صورت مستقیم خریداری نمی شود، حتی در ریزش مارکت نیز میتوانید از آن سود بگیرید (با باز کردن معامله سل).

به طور کلی بازارهای اسپات (Spot) و فیوچرز (Futures) از اصلی ترین بسترهای معاملاتی در اکوسیستم ارزهای دیجیتال محسوب می شوند و هر کدام دارای منطق، الزامات و کارکردهای متفاوتی برای خرید و فروش دارایی ها هستند. تفاوت این دو بازار تنها به شیوه انجام معامله محدود نمی گردد بلکه در عواملی مانند زمان تسویه، نوع تحویل دارایی، سطح ریسک پذیری تریدر و استراتژی معاملاتی آنها نیز اختلافات اساسی دارد.

توضیح این دو بازار از دیدگاه ساینس دایرکت {1}:

بازارهای آتی به کشف قیمت برای نیازهای آینده کمک می‌کنند و همچنین پوشش ریسک را تسهیل می‌کنند. اگر کسی بخواهد مدیریت ریسک و فرآیند کشف قیمت را تسهیل کند، بازارهای نقدی و آتی باید به درستی ادغام شوند. تنها در این صورت است که عملکرد پوشش ریسک می‌تواند به طور مؤثر عمل کند.

و در بخش دیگری آمده (بازار نقدی منظور بازار اسپات می باشد):

بازار نقدی یا بازار نقدی یک بازار مالی عمومی است که در آن ابزارها یا کالاهای مالی برای تحویل فوری معامله می‌شوند. این بازار در تضاد با بازار آتی است که در آن تحویل در تاریخ بعدی انجام می‌شود. در یک بازار نقدی، تسویه حساب معمولاً در T+2 روز کاری اتفاق می‌افتد، یعنی تحویل پول نقد و کالا باید پس از دو روز کاری از تاریخ معامله انجام شود.

به دلیل همین تفاوت ها انتخاب میان اسپات و فیوچرز می تواند مستقیماً بر میزان سود، مدیریت ریسک و حتی پایداری سبد سرمایه گذاری افراد تاثیرگذار باشد. شناخت دقیق این دو حالت معاملاتی برای تریدرهای مبتدی و حرفه ای ضروری می باشد چرا که هر بازار مزایا، محدودیت ها و سناریوهای خاص خود را دارد و عدم آگاهی کافی از آنها می تواند منجر به زیان های جبران ناپذیر گردد.

بازار اسپات چیست؟

بازار اسپات بازاری است که در آن خرید و فروش دارایی ها بر اساس قیمت لحظه ای بازار صورت می پذیرد و تسویه معامله و انتقال دارایی ها به صورت فوری یا در کوتاه ترین زمان ممکن انجام می شود و به همین دلیل است که بازار اسپات را با نام های بازار نقدی یا بازار فیزیکی نیز می شناسند. در این بازار امکان معامله انواع دارایی ها از جمله ارزهای دیجیتال، کالاهای اساسی، سهام و سایر ابزارهای مالی وجود دارد.

در معاملات اسپات خریدار دارایی را بلافاصله پس از ثبت سفارش دریافت می نماید؛ اگرچه فرآیند انتقال نهایی وجه یا دارایی بسته به نوع بازار و قوانین پلتفرم می تواند اندکی زمان بر باشد. مثلاً در بازارهای بورسی تسویه معمولاً طبق استاندارد T+2 صورت می پذیرد ولی در معاملات ارز دیجیتال انتقال دارایی اغلب به طور آنی و فوری صورت می گیرد؛ مگر اینکه صرافی محدودیت برداشت یا قوانین امنیتی خاصی اعمال نموده باشد.

شایان توجه است که برخی قراردادهای فیوچرز که نزدیک به تاریخ سر رسید خود می رسند ممکن است به صورت خودکار وارد فرآیند تحویل فیزیکی یا نقدی گردند و عملاً به معامله اسپات تبدیل شوند که به طور کلی همین ویژگی ها باعث گردیده بازار اسپات به عنوان هسته اصلی معاملات واقعی ارزهای دیجیتال شناخته شود و مبنای قیمتی بسیاری از ابزارهای مالی دیگر نیز باشد.

بازار فیوچرز چیست؟

بازار فیوچرز برخلاف اسپات بازاری است که در آن تریدرها به جای خرید و فروش فوری دارایی ها، وارد قرارداد آتی (فیوچرز) می شوند که در این قرارداد توافقی میان خریدار و فروشنده برای معامله یک دارایی مشخص (مانند بیت کوین) در تاریخ معین در آینده و با قیمتی که در زمان ثبت قرارداد تعیین می گردد یا به عبارت دیگر طرفین از قبل بر سر قیمت آینده دارایی به توافق می رسند. از قراردادهای فیوچرز معمولاً با دو هدف استفاده می گردد:

1. مدیریت و پوشش ریسک (Hedging)

سرمایه گذاران بزرگ یا شرکت هایی که در معرض نوسانات ارزش دارایی هستند با استفاده از قراردادهای آتی (فیوچرز) می توانند از سرمایه خود در برابر تغییرات شدید قیمت محافظت نمایند.

2. سفته بازی و کسب سود

تریدرها می توانند از تغییرات قیمت در آینده استفاده نموده و حتی بدون داشتن دارایی واقعی، روی افزایش یا کاهش قیمت آن پوزیشن معاملاتی باز کنند و همچنین امکان استفاده از لوریج یا اهرم (Leverage) نیز جذابیت این بازار را برای تریدرهای حرفه ای افزایش می دهد، با اینکه ریسک معاملات نیز به صورت قابل توجهی بالاتر می رود ولی بسیاری از تریدرها جذب این قابلیت می شوند.

قوانین فیوچرز زیر نظر سازمان های نظارتی همچون کمیسیون معاملات آتی کالاهای ایالات متحده (CFTC {2}) تنظیم شده و قراردادهای آتی (فیوچرز) به عنوان ابزارهای مالی تنظیم شده (Derivative Instruments) در نظر گرفته می شوند که این نهادها بر شفافیت و مدیریت ریسک این بازارها نظارت دارند.

به دلیل پیچیدگی ساختار و نیاز به مهارت های مدیریت ریسک، بازار فیوچرز بیشتر مورد توجه تریدرهای با تجربه قرار می گیرد و معمولاً توصیه می شود که افراد تازه کار و مبتدی با احتیاط بیشتری وارد این دسته از معاملات گردند چرا که در صورت عدم رعایت مدیریت سرمایه و مدیریت ریسک احتمال آسیب جدی به سرمایه و یا حتی کال مارجین (که در بازار کریپتو به آن لیکوئید شدن می گویند) شدن برای تریدرها وجود دارد.

رابطه بین قیمت های اسپات (Spot) و فیوچرز (Futures)

قیمت دارایی ها در بازار اسپات و بازار فیوچرز همیشه یکسان نیست و این اختلاف قیمت ها در بسیاری موارد اطلاعات مهمی درباره روانشناسی بازار، انتظارات معامله گران و شرایط نقدینگی ارائه می نماید و این اختلاف معمولاً در قالب دو ساختار اصلی کانتانگو (Contango) و بک واردیشن (Backwardation) ظاهر می شوند.

کانتانگو (Contango)

در حالت کانتانگو (Contango) قیمت قرارداد فیوچرز بالاتر از قیمت اسپات قرار دارد که این وضعیت زمانی رخ می دهد که بازار انتظار افزایش قیمت در آینده را دارد یا هزینه نگهداری دارایی (Storage / Carry Cost) بالا می باشد. معمولاً تریدرهای کوتاه مدت و سفته بازان از کانتانگو سود خوبی کسب می نمایند چرا که با نزدیک شدن تاریخ سر رسید قیمت فیوچرز تمایل دارد به سمت قیمت لحظه ای کاهش یابد.

بک واردیشن (Backwardation)

در حالت بک واردیشن (Backwardation) قیمت قراردادهای فیوچرز کمتر از قیمت لحظه ای می باشد که این حالت معمولاً زمانی دیده می شود که تقاضای کوتاه مدت برای دارایی بالا باشد یا فعالان بازار انتظار کاهش قیمت در آینده را داشته باشند. واردیشن برای سرمایه گذاران بلند مدت معمولاً مطلوب تر می باشد چرا که قیمت فیوچرز هنگام نزدیک شدن به تاریخ سر رسید تمایل دارد افزایش یافته و به قیمت اسپات نزدیک تر گردد.

شایان ذکر است که بازار ممکن است در دوره های زمانی مختلف بین این دو حالت جا به جا گردد و حتی برای مدت های طولانی در یکی از این وضعیت ها باقی بماند؛ بنابراین تحلیل این رفتارها نقش مهمی در تدوین استراتژی های معاملاتی تریدرها ایفا می نماید.

اهمیت بررسی قیمت اسپات و فیوچرز

ارزیابی هم زمان قیمت های اسپات و فیوچرز برای تریدرها اهمیت بسیار ویژه ای دارد چون به آن ها کمک می نماید:

• قیمت اسپات: نشان دهنده ارزش واقعی و لحظه ای دارایی در بازار بر پایه عرضه و تقاضا است
• قیمت فیوچرز: انتظارات بازار درباره قیمت آینده و میزان ریسک پذیری فعالان بازار را نشان می دهد
• همبستگی قیمتی: این دو بازار به یکدیگر وابسته هستند و رفتار قیمتی فیوچرز در نهایت به سمت اسپات هم راستا می شود
• بهبود استراتژی معاملاتی: درک رابطه بین اسپات و فیوچرز موجب می گردد تریدر بتواند تصمیم های آگاهانه تر، مدیریت ریسک قوی تر و ورود یا خروج دقیق تری داشته باشد

تفاوت اسپات و فیوچرز چیست؟

معاملات اسپات و فیوچرز در چندین پارامتر کلیدی با یکدیگر تفاوت دارند که این تفاوت ها، نوع استفاده، سطح ریسک و میزان دانش مورد نیاز تریدر را تعیین می نماید و در ادامه مهم ترین این موارد برای روشن تر شدن موضوع تشریح شده است.

تفاوت اسپات و فیوچرز از لحاظ زمان بندی تراکنش ها

در بازار اسپات خرید و فروش دارایی ها در لحظه انجام می گردد و خریدار مبلغ معامله را فوراً پرداخت می نماید و فروشنده نیز دارایی را همان لحظه تحویل می دهد. به طور کلی در رمزارزها تسویه معمولاً طی چند دقیقه انجام می گردد ولی در بازارهای مالی سنتی ممکن است طبق استانداردهای رایج مانند T+1 یا T+2 به یک یا دو روز کاری زمان نیاز داشته باشد.

اما در بازار فیوچرز تسویه معاملات و انتقال دارایی به تاریخ آینده (سر رسید) موکول می شود و در زمان انعقاد قرارداد طرفین تنها روی قیمت آینده دارایی توافق می نمایند ولی مبادله واقعی وجه یا دارایی تا تاریخ سر رسید صورت نمی پذیرد که این ساختار باعث می شود تریدرها بتوانند روی ارزش آینده دارایی ها بدون مالکیت واقعی آن ها سفارش گذاری (اوردر گذاری) کنند. به صورت کلی اسپات و فیوچرز:

تفاوت اسپات و فیوچرز از لحاظ ماهیت قراردادها

همانطور که پیش تر گفته شد ماهیت قرارداد در معاملات اسپات و فیوچرز کاملاً متفاوت می باشد و همین موضوع در انتخاب نوع استراتژی و میزان ریسک پذیری تریدر نقش تعیین کننده ای دارد. به صورتیکه:

در بازار اسپات قراردادها به صورت غیر رسمی و ساده هستند و معامله بر اساس قیمت لحظه ای انجام می گردد و توافق معمولاً شامل حداقل اطلاعات یعنی مقدار دارایی و قیمت آن می باشد و پس از ثبت سفارش فرآیند تسویه بدون تاخیر صورت می پذیرد و نیازی به تعریف شرایط اضافی مانند تاریخ تحویل، استاندارد کیفیت یا روش تسویه وجود ندارد که این ساختار ساده باعث می گردد بازار اسپات برای سرمایه گذاران تازه کار و کسانی که به دنبال خرید واقعی و نگهداری دارایی ها هستند، گزینه ای مناسب و کم ریسک باشد.

ولی در بازار فیوچرز قراردادها به صورت ساختاریافته، استاندارد و تعهدآور هستند و در این قراردادها باید نوع دارایی، مقدار قرارداد، تاریخ دقیق انقضای قرارداد، روش تسویه (تحویل فیزیکی یا تسویه نقدی) و حتی شرایط اجرا و الزامات موقعیت معاملاتی مشخص گردند.

همین ساختار باعث می گردد تا قراردادهای فیوچرز یک ابزار قدرتمند برای مدیریت ریسک باشند. البته در صرافی های ارز دیجیتال تمامی فرآیندها به صورت خودکار صورت می پذیرد و تریدر تنها سفارش خود را ثبت می کند ولی ماهیت قراردادی همچنان ثابت می باشد.

تفاوت اسپات و فیوچرز از لحاظ نقدینگی

نقدینگی نشان می دهد یک دارایی تا چه حد می تواند بدون ایجاد نوسان قیمتی شدید خرید و فروش گردد و تفاوت نقدینگی در اسپات و فیوچرز یکی از عوامل مهم در انتخاب نوع بازار می باشد به طوری که:

بازار اسپات معمولاً دارای نقدینگی بالایی می باشد (مخصوصاً برای دارایی هایی مانند بیت کوین، اتریوم یا سهام شرکت های بزرگ) و حضور تعداد زیاد تریدرها و حجم بالای معاملات موجب می گردد تا سفارش ها سریعاً اجرا شوند، اختلاف قیمت خرید و فروش (Spread) نیز کم باشد و ریسک لغزش قیمتی (Slippage) به حداقل می رسد. به موجب همین موارد ایت که بازار اسپات برای معاملات فوری و تصمیم های کوتاه مدت گزینه ای مناسب تر می باشد.

نقدینگی در بازار فیوچرز به عوامل همچون حجم معاملات، تعداد قراردادهای باز (Open Interest)، نوع دارایی پایه و فاصله تا تاریخ سر رسید بستگی دارد. به طوری که قراردادهای مربوط به دارایی های پرطرفدار یا قراردادهای نزدیک به تاریخ انقضا معمولاً نقدینگی بیشتری دارند ولی در قراردادهای کم تقاضا نقدینگی پایین تر می باشد و این مسئله می تواند هزینه اجرای معاملات بزرگ را افزایش دهد. با این حال فعالیت تریدرهای حرفه ای و موسسات مالی در این بازار باعث می گردد حتی در دوره های پرنوسان، برخی قراردادهای فیوچرز همچنان دارای نقدینگی بالایی باشند.

تفاوت اسپات و فیوچرز از لحاظ لوریج (Leverage)

یکی از اصلی ترین تفاوت های این دو بازار امکان استفاده از اهرم مالی در معاملات فیوچرز می باشد. در معاملات اسپات تریدر باید کل مبلغ دارایی را پرداخت نماید و امکان افزایش مصنوعی حجم معامله وجود ندارد و به همین دلیل سطح ریسک معمولاً محدود تر است ولی در معاملات فیوچرز تریدر می تواند با استفاده از لوریج، تنها درصدی از ارزش معامله را به عنوان مارجین پرداخت نماید. این ویژگی باعث می شود تا از سرمایه به صورت بهینه تری استفاده گردد ولی ریسک معاملات را به طور قابل توجهی افزایش می دهد.

مثلاً فرض کنید قیمت 100,000 تتر برای 1 بیت کوین باشد؛ در این حالت:

• در اسپات: تریدر باید کل 100,000 تتر را پرداخت نماید.
• در فیوچرز با اهرم 100×: معامله گر می تواند با 1000 تتر وارد همان معامله گردد که در این حالت مابقی مبلغ توسط صرافی تامین می گردد و تریدر وظیفه دارد زمان بستن پوزیشن یا تسویه، بدهی خود به صرافی را بازپرداخت نماید. در نظر داشته باشید که این ویژگی سود بالقوه را افزایش می دهد ولی در صورت حرکت قیمت خلاف انتظار و تحلیل شما ممکن است منجر به لیکوئید شدن و از دست رفتن کل سرمایه مارجین گردد.

تفاوت اسپات و فیوچرز از لحاظ ابزارهای مدیریت ریسک

بازارهای اسپات و فیوچرز سطح متفاوتی از ابزارهای مدیریت ریسک را ارائه می نمایند:

مدیریت ریسک در معاملات اسپات

برای مدیریت ریسک در معاملات اسپات ابزارهای اصلی عبارت اند از تعیین حد ضرر (Stop Loss)، حد سود (Take Profit)، متنوع سازی سبد سرمایه گذاری و خرید مرحله ای (DCA) که این مدیریت ریسک نسبتاً محدود می باشد چرا که تریدر مالک واقعی آن دارایی می باشد و امکان لیکوئید شدن وجود ندارد.

مدیریت ریسک در معاملات فیوچرز

بازار مدیریت ریسک در معاملات فیوچرز ابزارهای پیشرفته تری در اختیار تریدرها قرار می گیرد و در آن امکان هجینگ (Hedging) برای محافظت از سبد در برابر نوسانات، استفاده از لوریج (اهرم) با نسبت های مختلف، استفاده از سفارشات شرطی (مانند حد ضرر متحرک (Trailing Stop)، سفارش های OCO و سایر سفارش های شرطی پیشرفته) وجود دارد. اگرچه این ابزارها فرصت های سود بیشتری را ایجاد می نمایند ولی استفاده از آنها نیازمند تجربه، مدیریت سرمایه دقیق و شناخت رفتار بازار می باشد؛ چون در غیر این صورت احتمال لیکوئید شدن کل سرمایه را افزایش می دهند.

تفاوت اسپات و فیوچرز از لحاظ کارمزدها

ساختار کارمزد در بازار اسپات و فیوچرز تفاوت قابل توجهی دارد و همین موضوع بر هزینه معاملاتی و نوع استراتژی آنها اثرگذار بوده است. در معاملات اسپات کارمزدها معمولاً به صورت درصدی از ارزش کل پوزیشن (معامله) محاسبه میشوند و این کارمزدها شفاف، ساده و تقریباً ثابت هستند که بسته به صرافی ممکن است هزینه های دیگری مانند کارمزد برداشت یا واریز نیز اضافه گردد اما به طور کلی ماهیت ساده این بازار موجب می شود تریدرها بتوانند هزینه واقعی معاملات را به راحتی محاسبه و مدیریت نمایند.

کارمزدها در بازار فیوچرز دارای ساختار پیچیده تر و چندبخشی هستند که به طور کلی کارمزدهای معاملات فیوچرز به دو صورت کارمزد معامله (Trading Fee) و هزینه نگهداری موقعیت (Funding Fee) تقسیم می شوند که:

1. کارمزد معامله (Trading Fee)

این کارمزد بسته به نقش تریدر یا معامله گر در صرافی متفاوت می باشد به طوری که اگر میکر (Maker) باشید، دارای کارمزد کمتری خواهد بود و برای میکر بودن باید سفارش خود را در دفتر سفارشات ثبت نمود و این عمل موجب افزودن نقدینگی به صرافی می شود ولی اگر تیکر (Taker) باشید باید کارمزد بیشتری پرداخت نمایید و شرایط تیکر بودن به نحویست که انجام سفارش با نقدینگی موجود صورت خواهد پذیرفت که این تفاوت ها به منظور تشویق تریدرها برای افزایش نقدینگی بازار ایجاد گردیده است.

2. هزینه نگهداری موقعیت (Funding Fee)

این هزینه مخصوص قراردادهای پرپچوال (Perpetual Futures) می باشد و به طور دوره ای میان تریدرهای لانگ و شورت مبادله می گردد تا قیمت قرارداد به قیمت اسپات نزدیک بماند. Funding Rate نیز ممکن است مثبت یا منفی باشد که به شرایط بازار بستگی دارد.

در نهایت باید گفته شود که معاملات اسپات از نظر هزینه معمولاً ساده تر و مقرون به صرفه تر هستند ولی معاملات فیوچرز به دلیل وجود لوریج، Funding و ساختار پیشرفته قراردادها کارمزدهای متنوع تری دارند که در برخی مواقع می تواند هزینه سرمایه گذاری و سفارش گذاری را برای کاربران افزایش دهد.

تفاوت اسپات و فیوچرز از لحاظ سود از خرید یا فروش

در بازار اسپات تریدر تنها زمانی سود می کند که دارایی را ارزان بخرد و گران بفروشد و این بازار فقط امکان سود از رشد قیمت را فراهم می نماید؛ بنابراین این بازار مناسب بازارهای صعودی یا نوسان های مثبت می باشد و سرمایه گذاران و معامله گران فقط از صعود قیمت ها سود می کنند.

ولی در بازار فیوچرز امکان کسب سود هم از رشد و هم از سقوط قیمت وجود دارد، به صورتیکه از:

• پوزیشن لانگ (Long / Buy): سود از افزایش قیمت
• پوزیشن شورت (Short / Sell): سود از کاهش قیمت

وجود لوریج نیز امکان چند برابر کردن سود را فراهم می نماید ولی ریسک ضرر را نیز به همان نسبت افزایش می دهد که این انعطاف پذیری معاملات فیوچرز را برای مدیریت ریسک و پوشش نوسانات بسیار کاربردی می کند.

مزایا و معایب معاملات اسپات و فیوچرز

در جدول زیر یک مقایسه دقیق از مزایا و معایب این دو نوع معامله آورده شده است تا شما عزیزان بتوانید تصمیم گیری آسان تری داشته باشید: